|
ХТО РУСНАЦИ / РУСИНИ
Бачванско-сримски
Руснаци представляю часц Славянского жительства штреднє
европского-карпатского реґиону. По походзеню, зоз Русами,
Українцами и Белорусами припадаю ґрупи восточно-славянских
народох. У нашей бешеди ше розликую вецей реґионални
диялекти запровадзени на старим
старо-славянским-карпато-руским язику котри стандардизовани
за бачко-сримску заяднїцу на териториї бувшей Югославиї зоз
чириличним 1923,
а за северну-карпатску заєднїцу на териториї нєшкайшей
Словацкей зоз латинїчним писмом 1995. Розлики ше нє зявюю
лєм у писму (латиница/чирилица) алє и у вири так Руснаци
припадаю греко-католїцкей вири, алє и православней,
католїцкей и евангелистичней церкви у зависносци од
окруженя.
Предки
бачванско-сримских Руснацох ше приселєли штредком 18. вику
зоз северовосточней Прикарпатскей обласци Хасбуршкей
монархиї (жупаниї Земплин, Шарош, Боршод, Абаудь, Мараморош
и др.) до южней покраїну (нєшкайша Бачка), над котру
монархия врацел контролу после побиди над Турками. Перши
ґрупи Руснацох “шлєбодного статуса” пришли самоинициятивно
до околїска Кули коло 1744. року. за лєпшим животом, а потим
на двараз перше 200 фамелиї до Бач Керестура, а потим 160
фамелиї до Коцура, на основу контракта зоз локалнима
власцами Сомборского дистрикта зоз правом насельованя на
напущене населє Вельки Керестур.
По 1918. року у
Аусто-Угорскей службено Руснаци водзени под латинизирану
назву як “Ruten“,
а мадярска администрация їх водзела и под назву “Мало-Руси”
(“Kis-Oroszok“).
З розпадованьом
Аусто-Угорскей и приключеню Войводини Кральовини Сербох,
Горавтох и Словенцох 1918. року (за приключенє ше вияшнєли и
представителє Руснацох у Велькей скупштини Войводини), почал
нови период у живоце бачко-сримских Руснацох. У новей
держави першираз були признати як меншина Славянского
похдзеня зоз шицкима своїма правами. Так дошли до
препознатлївого културного и националного идентитета,
материялно и културно розвити (язик, писмо, обичаї, способ
живота итд.), за розлику од своїх сународнїкох у старим краю
котри були подзелєни медзи даскелїма державами котри чекали
пременки 1989/90/91., а даєдни нє достали права анї нєшка.
Точних податкох о чишлє
Русинскей популациї у швеце нєт, бо у Совєтским Союзу и
жемох восточного блоку нє були признати анї статистички
заводзени до початку пременкох 1990 року. Преценює жє
Руснацох єст од 2 до 3 милиони, од того коло 60% у
Карпатских обласцох - подзелєних медзи Україну (коло
950.000), Польску (коло 150.000), Словацку (коло 100.000),
Мадярску (коло 3.000) и Румунию (коло 40.000), потим у
Молдавиї (коло 10.000) и у жемох бувшей СФРЮ (коло 22.000 од
точо у Сербиї 17.000, Горватскей 3.000 ...), у Русиї коло
10.000, у Републики Чешкей коло 6.000, а остаток у дияспори
– ЗАД и Канади (коло 650.000), других европских жемох,
Аустралиї, Новим Зеланду, Южней африцкей републики.
Руснаци нїґда
нє мали у историї свою власну державу, так же нє маю анї
свою матичну державу.
|
